दिवाळीच्या पार्श्वभूमीवर ऑनलाइन शॉपिंग प्लॅटफॉर्मवर मोठ्या सवलती आणि आकर्षक ऑफर्सची जाहिरात केली जात आहे. स्मार्टफोन, कपडे, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि घर सजावटीच्या वस्तू खरेदी करताना ग्राहकांनी सावध राहणे गरजेचे आहे. बनावट वेबसाइट, सोशल मीडिया जाहिराती आणि फसव्या पेमेंट लिंकचा वापर करून सायबर गुन्हेगार ग्राहकांची वैयक्तिक व आर्थिक माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न करतात.
पहिला प्रकार म्हणजे प्रसिद्ध ऑनलाइन शॉपिंग ब्रँडसारखी दिसणारी बनावट वेबसाइट. अशा साइटवर वस्तूंच्या किमती अवास्तव कमी दाखवल्या जातात आणि ग्राहकाला तातडीने ऑर्डर देण्यास प्रवृत्त केले जाते. पैसे भरल्यानंतर वस्तू पाठवली जात नाही किंवा ग्राहकाची कार्ड आणि बँकविषयक माहिती चोरली जाऊ शकते. खरेदीपूर्वी वेबसाइटचा पत्ता काळजीपूर्वक तपासणे आणि कंपनीच्या अधिकृत अॅप किंवा वेबसाइटवरूनच व्यवहार करणे योग्य ठरते.
दुसरा प्रकार सोशल मीडिया, मेसेजिंग अॅप किंवा एसएमएसवरून पाठवलेल्या बनावट सेलच्या जाहिरातींचा आहे. मोठ्या ब्रँडच्या नावाने आलेल्या संदेशात “मर्यादित वेळेची ऑफर” किंवा “आजच खरेदी करा” असा दबाव दिला जातो. त्या लिंकवर क्लिक केल्यास ग्राहक बनावट पेमेंट पेजवर पोहोचू शकतो. अशा लिंकवरून खरेदी करण्याऐवजी ब्रँडची अधिकृत वेबसाइट स्वतः उघडून ऑफर तपासावी.
तिसऱ्या प्रकारात बनावट विक्रेते किंवा सोशल मीडिया दुकाने स्वस्त दरात वस्तू देण्याचे आमिष दाखवतात. पैसे घेतल्यानंतर विक्रेता संपर्क बंद करतो किंवा वेगळीच वस्तू पाठवतो. विक्रेत्याची विश्वासार्हता, ग्राहकांचे अभिप्राय, परतावा धोरण आणि संपर्काची माहिती तपासल्याशिवाय आगाऊ पैसे पाठवू नयेत.
चौथा प्रकार म्हणजे बनावट पेमेंट, रिफंड किंवा ऑर्डर रद्द करण्याचे संदेश. ग्राहकाला पैसे परत मिळवण्यासाठी लिंक उघडण्यास, QR कोड स्कॅन करण्यास किंवा UPI PIN व OTP सांगण्यास सांगितले जाऊ शकते. पैसे स्वीकारण्यासाठी UPI PIN किंवा OTP देण्याची गरज नसते. PIN टाकणे किंवा अज्ञात QR कोड स्कॅन करणे म्हणजे व्यवहाराला मंजुरी देण्याचा धोका असू शकतो.
पाचव्या प्रकारात बनावट ग्राहक सेवा प्रतिनिधी ग्राहकाला फोन करून मदतीच्या नावाखाली स्क्रीन शेअरिंग अॅप डाउनलोड करायला सांगतात किंवा बँक तपशील व OTP मागतात. अधिकृत कंपनीचे प्रतिनिधी असल्याचा दावा करणाऱ्या अनोळखी व्यक्तीला पासवर्ड, कार्ड तपशील, OTP किंवा UPI PIN सांगू नये. ग्राहकसेवेशी संपर्क साधायचा असल्यास अधिकृत अॅप किंवा वेबसाइटवरील क्रमांकच वापरावा.
खरेदी करताना सुरक्षित आणि ओळखीचे नेटवर्क वापरा, विक्रेत्याची माहिती तपासा आणि अविश्वसनीय साइटवर कार्ड तपशील जतन करू नका. ऑफर खरी वाटते का, हे अधिकृत प्लॅटफॉर्मवरून पडताळा. फसवणूक झाल्यास त्वरित बँकेशी संपर्क साधा आणि राष्ट्रीय सायबर गुन्हे हेल्पलाइन १९३० वर किंवा cybercrime.gov.in या पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.
